Mong muốn sở hữu vóc dáng thon gọn hơn, chị B.M.T (39 tuổi, giáo viên tại phường Hoàng Mai, Hà Nội) đã lên kế hoạch giảm cân trước dịp nghỉ hè để đi biển. Với chiều cao 1,58m và cân nặng 60kg, chị thuộc nhóm thừa cân nhẹ. Theo đánh giá của bác sĩ, việc giảm khoảng 4kg là phù hợp để cải thiện vóc dáng, đồng thời giảm nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Tuy nhiên, thay vì tuân thủ kế hoạch dinh dưỡng của chuyên gia, chị T. tham khảo thông tin của một nhóm giảm cân cấp tốc trên mạng và tự xây dựng kế hoạch giảm cân cho mình. Mỗi ngày, nữ giáo viên chọn thực đơn khá khắt khe như bữa sáng chỉ có trứng và 1 ít hạt, các bữa còn lại chủ yếu là rau luộc và thịt luộc (lượng rất ít), bỏ tinh bột.
Trong khi đó, cường độ làm việc và sinh hoạt của chị T. gần như không thay đổi. Chị vẫn đứng lớp giảng dạy, chăm lo gia đình và duy trì tập luyện thể dục hằng ngày với hy vọng cân nặng sẽ giảm nhanh hơn. Những ngày đầu, chị giảm được 1,5 kg trong 1 tuần nên chị rất hài lòng, siết chặt thực đơn hơn.
Tuy nhiên, sau hơn hai tuần, cơ thể của nữ giáo viên này bắt đầu phát đi tín hiệu báo động. Chị thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, thiếu sức sống, khó tập trung khi làm việc. Cơ thể cũng rệu rạo, tóc rụng và da khô.
Cảm giác đói và thèm ăn của chị T. xuất hiện nhiều hơn trong khi cân nặng không giảm. Khi chị đến khám, bác sĩ cho biết nữ bệnh nhân này bị rối loạn nội tiết do chế độ giảm cân hà khắc.
Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nhiều người sau khi được chuyên gia tư vấn vẫn nghe theo các phương pháp trên mạng xã hội hoặc truyền miệng. Họ cắt giảm quá mức khẩu phần ăn với hy vọng giảm cân nhanh nhưng cuối cùng lại nhận về những hệ lụy cho sức khỏe.
Khi tuổi tác tăng lên, tốc độ chuyển hóa cơ bản giảm dần, khối cơ suy giảm và sự thay đổi hormone khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn hơn. Việc cắt giảm năng lượng quá mức càng khiến cơ thể phản ứng theo hướng bất lợi. Khi liên tục rơi vào trạng thái thiếu năng lượng, cơ thể sẽ kích hoạt cơ chế "tiết kiệm", làm chậm quá trình chuyển hóa để duy trì hoạt động sống.
Hệ quả là người giảm cân dễ rơi vào tình trạng mệt mỏi, suy giảm khối cơ, giảm hiệu quả đốt cháy năng lượng và thường xuyên thèm ăn. Đây cũng là lý do nhiều người dù ăn rất ít nhưng cân nặng lại giảm chậm hoặc nhanh chóng tăng trở lại sau khi kết thúc chế độ ăn kiêng.
Theo PGS Hưng, phương pháp hấp, luộc giúp giảm năng lượng của các thực phẩm nhưng không nên áp dụng lâu dài, cần cân đối giữa các nhóm dưỡng chất và khả năng duy trì chế độ ăn trong thời gian dài.
Ngoài ra, việc ăn quá đơn điệu sẽ khiến cơ thể thiếu năng lượng, thiếu vi chất và tạo cảm giác chán ăn. Nhiều người vì quá khắt khe với bản thân nên nhanh chóng bỏ cuộc hoặc ăn bù sau đó, khiến cân nặng tăng trở lại.
Vì vậy, một chế độ giảm cân hiệu quả cần đảm bảo đủ năng lượng cho cơ thể hoạt động, đa dạng thực phẩm, tăng cường rau xanh, chất xơ, kiểm soát lượng đường và chất béo, đồng thời kết hợp vận động phù hợp.
Quan trọng hơn, mục tiêu của giảm cân không chỉ là có thân hình đẹp mà còn hướng tới việc phòng ngừa bệnh tật, cải thiện sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống. Để giảm cân, ngoài ăn uống khoa học, bạn cần kết hợp tập luyện thể dục thể thao 30 phút/ngày.